Orta qulağın iltihabı

Orta qulağın iltihabı

Orta qulağın iltihabı

Orta qulağın iltihabı (Oİ) orta qulaq nahiyəsinə təsir edən infeksiyadır və viruslu respirator xəstəliklərin əsas fəsadıdır.

Otalgiya, əsəbilik, eşitmənin zəifləməsi, anoreksiya, qusma və ya hərarət ilə təzahür edə bilər, bu zaman, adətən, cari viruslu respirator infeksiya mövcud olur.

Fiziki müayinə zamanı qabarıqlıq və az hərəkətli işıq keçirməyən qulaq təbili qişası aşkar edilir. Qişa ağ, sarı, çəhrayı və ya qırmızı ola bilər.

Diaqnoz, adətən, ənənəvi otoskopiya vasitəsilə qoyulur. Əlavə sınaqlara effuziyanın mövcudluğunu təsdiq etmək üçün pnevmatik otoskopiya və ya timpanometriya daxil ola bilər.

Müalicəyə ağrıkəsicilərlə ağrıya nəzarət və antibiotiklər daxil edilə bilər.

Fəsadlara qulaq təbili membranının perforasiyası və nadir hallarda, mastoidit, yeddinci kəllə-beyin sinirinin iflici və ya siqmaşəkilli sinusun trombozu daxildir.

Etiologiya

Orta qulağın iltihabının əksəriyyəti respirator viruslar tərəfindən törədilir və öz-özünə sağalandır. Orta qulağın virus və bakteriya ilə qarışıq infeksiyası hər ikisinin orta qulağın kəskin, suppurativ iltihabı və ya təbilin irinləməsində oynadığı rolu göstərir. OKİ törədən əsas bakteriyalar bunlardır: Streptococcus pneumoniae(təxminən 40%), növlərə bölünməyən Haemophilus influenzae (25-30%) və Moraxella catarrhalis (10-15%).  Təəssüf ki, kliniki şəraitdə etioloji diaqnozun qoyulması asan deyil.

Patofiziologiya

Normal şəraitdə, Yevstax borusunun mukosiliar fəaliyyəti və respirator funksiyası orta qulağa daxil olan burun-udlaq florasını təmizləyir. Lakin yuxarı tənəffüs yollarının virusları orta qulağa təsir edə və beləliklə, prosesə mane ola, bu da OKİ-nin yaranmasına şərait yarada bilər.  Virus normal mukosiliar klirens və orta qulağın ventilyasını pozaraq, burun yolları və Yevstax borusunun iltihabına səbəb ola bilər. Bu zaman orta qulaqda maye yığıntısı yaranır və burun-udlaq bakteriyaları bu mayeni yoluxdurur.  Orta qulaqda maye yığıntısı bakteriyaların çoxalması üçün yaxşı şərait yaradır və ardınca burada irinli, iltihablı reaksiya başlayır. İrinləmə və nəticədə qulaq təbili qişasına göstərilən təzyiq ağrı və hərarətlə nəticələnir, bu da OKİ üçün tipik simptomlardır. Daha ağır hallarda, qulaq təbili qişası deşilə və irinli otorreya törədə bilər. İltihab prosesi məməyəbənzər çıxıntının hüceyrələrini əhatə edə bilər. 

Klinika

Daha böyük yaşlı, danışan uşaqlarda kəskin otalgiyanın başlamasından əvvəl viruslu respirator xəstəliyin olması risk amillərinə daxildir. Danışmayan uşaqlarda, əsas amillərə hərarət və ya otalgiyaya müvafiq sistemli simptomlar daxil olmalıdır, məsələn, əsəbilik, ağlama, narahat yuxu, qusma və iştahsızlıq.

Orta qulağın kəskin iltihabı böyüklərin 1%-dən daha azında rast gəlir. Böyüklərdə əlamətlər, adətən, uşaqlardan daha tez təzahür edir, onlar qulaq ağrısı, pis eşitmə, boğaz ağrısı və otorreyadan şikayət edirlər. Buna baxmayaraq, uşaqlarla müqayisədə, böyüklər arasında orta qulaqda toplanmış maye və ya ilkin diaqnozdan iki ay sonra infeksiyaların göstəricisi daha yüksək olur.  Bakteriologiya və müalicə uşaqlarda olduğu kimidir.

Müayinə

Fiziki müayinə zamanı OKİ diaqnozunu dəstəkləyən amillərə spesifik olaraq qabarıqlıq, eritematoz və qeyri-şəffaf qulaq təbili qişası daxildirNeytral vəziyyətdə, normal qulaq təbili qişası göbəyin üstünün mərkəzində və arxa-üst kvadrantda qulaq çəkicinin lateral hissələrində pərdəşəkilli olur. Əlavə olaraq, ön-xarici kvadrantda işıq refleksi görünməlidir. OKİ yarandıqda, qulaq təbili qişası xarakterik qabaracaq (bublik formasında), səciyyəvi əlamətlər və işıq refleksi silinəyəcək və ya zəifləyəcəkBeləliklə, xarici eşitmə kanalının müayinəsi və qulaq təbili qişasına baxılması OKİ -nin diaqnostikası üçün qəbul edilmiş standartdır. Bəzən xarici eşitmə kanalındakı kükürd qulaq təbili qişasının vizual müayinəsinə maneə törədə bilər. Xarici eşitmə kanalındakı kükürdün təmizlənməsi üçün bütün mümkün səylər icra edilməlidir. Qulaq təbili qişası görünmürsə, xəstənin müvafiq olaraq idarə edilməsinə dair müvafiq qərar qəbul edilməlidir.

Müalicə

OKİ-nin müalicəsinə qulaq ağrısına dərhal nəzarət edilməsi daxildir. Ümumiyyətlə, buna, adi analqetiklərdən istifadə edərək nail olmaq olar. OKİ-nin müalicəsində antihistamin və ya ödem əleyhinə preparatlardan istifadəni dəstəkləyən elmi dəlillər azdır. 

Dərhal antibiotik terapiyası

Ağrıya müvafiq qaydada nəzarət etdikdən sonra, həkim və ailə antibiotik terapiyasının lazım olub-olmadığını nəzərə alırlar. Peroral antibiotiklər müalicənin əsasını təşkil edir, lakin bu preparatlardan həddən artıq çox istifadə antibiotikə rezistentliyin artması ilə nəticələnir.  Bu baxımdan peroral antibiotiklərlə müalicə yalnız OKİ diaqnozu təsdiq edildikdən sonra təyin edilməlidir.  Tədqiqat göstərmişdir ki, antibotiklər vəziyyətə orta dərəcədə təsir göstərir. Kliniki sağalma göstəriciləri, xüsusilə simptomların yüngülləşməsi 1 günlük terapiyadan sonra antibiotik və plasebo üçün eynidir və 1 həftə sonra antibiotik qrupu üçün daha yüksəkdir.  Antibiotiklər sağalmanı orta hesabla 1 gün tezləşdirir və 1 uşağın faydalanması üçün 10-20 xəstə antibiotik qəbul etməlidir.

Son zamanlara qədər OKİ-nin müalicəsi üçün antibiotiklərdən istifadəyə dair tədqiqatın izahı çətin olmuşdur, çünki OKİ diaqnozunun qoyulması üçün sabit meyarlardan istifadə edilmirdi. Lakin iki tədqiqat göstərmişdir ki, qabarıq qulaq təbili diaqnoz üçün meyar kimi istifadə edilib, antibiotiklərdən istifadə daha az sayda kliniki uğursuzluqlarla nəticələnib və kliniki göstəricilər plasebo ilə müqayisədə orta dərəcədə daha yaxşı olmuşdur. 

Antibiotiklər mərhələli şəkildə yazılır, birinci xətt antibiotiki ilə başlanır. Xəstənin vəziyyəti yaxşılaşmadıqda, ikinci və ya üçüncü xətt preparatına keçid edilməsi tələb edilə bilər. 

Amoksisillinə əsaslanan terapiya antibiotik terapiyasının əsasını təşkil edir. Optimal antibiotik qrafikinin tam aydın olmamasına baxmayaraq, amoksisillin və ya amoksisillin/klavulan turşusuna digər antibiotik siniflərinə nisbətən daha çox üstünlük verilməsinə dair bəzi elmi dəlillər vardır. 

Gecikmiş antibiotik terapiyası

6 aylıq və daha böyük sağlam xəstələrin, xüsusilə diaqnostik meyarlara uyğun gəlməyən və ya qeyri-dəqiq diaqnozu olan xəstələrin gecikdirilmiş müalicəsi və etibarlı təkrar müayinəsi müvafiq sayılır. Bir neçə tədqiqat SNAP (təhlükəsizlik şəbəkəsi üzrə yazılan antibiotik)  və ya “gözlə-və-təyin et” üsulu ilə (WASP) yazılmasının müvəffəqiyyətli olmasını göstərmişdir ki, burada həkimlər antibiotiki yazırlar və ailəyə göstəriş verirlər ki, uşağın vəziyyəti 48-72 saatda subyektiv olaraq yaxşılaşmazsa, ona antibiotik verilsin. Bu tədqiqatlar göstərmişdir ki, nəticədə yazılan dərmanların yalnız üçdə ikisi verilir və belə dərhal müalicə edilən xəstələrin göstəriciləri gecikmiş müalicə alan xəstələrin göstəricilərindən fərqlənmir.

Bu yanaşma gərəksiz antibiotik kurslarının sayını azalda, əks antibiotik reaksiyalarının başvermə sayını azalda və antibiotiklərin verdiyi faydanı yaxşılaşdıra bilər, lakin onun mastoidit kimi nadir OKİ fəsadlarına göstərdiyi təsir aydın deyil. Bəzi müəlliflər gecikmiş antibiotik terapiyasının “gözlə-və-təyin et” yanaşmasını tövsiyə edirlər. 

Bu yanaşma ilk 2-3 günlük müşahidə dövrü zamanı ağrıya dərhal nəzarət edilməsinə çağırır. 2 yaşdan aşağı və iki tərəfli xəstəlik keçirən uşaqlar bu yanaşmaya daha pis reaksiya verə bilərlər, belə ki, müşahidə dövrü bitdikdən sonra simptomatik qalan xəstələrə antibiotik verilməsinə başlanılır. 

Profilaktika

Aşağıdakı tədbirlər gələcəkdə qulaq infeksiyalarının qarşısını almağa yardım edə bilər: tütün tüstüsündən qorunmaq, uşağı yedizdirən zaman başının hündür tutulması və mümkün olduqda, əmzikdən imtina edilməsi və uşağın soyuqdəyməyə məruz qalacağı şəraitdən qorunması.

Konyuqasiya olunmuş pnevmokok peyvəndi OKİ-nin insidentliyinə , xüsusilə pnevmokokun peyvənd ştammlarına qarşı orta təsir göstərir. OKİ-nin profilaktikası üçün qrip virusuna qarşı peyvəndin vurulması üzrə tədqiqat əsassız olmuşdur. 

Qrip infeksiyasının oseltamivirlə müalicəsi orta qulağın zədələnməsinin qarşısını ala bilər və beləliklə, qrip mövsümü zamanı OKİ-nin insidentliyini azalda bilər. 

OKİ-nin profilaktikası üçün ksilitol, şəkər spirtindən sirop və ya saqqızdan istifadə edilməsi qarışıq nəticələr vermişdir.

OKİ-nin qarşısının alınması üçün antibiotiklərdən istifadə məhdud faydaya malikdir (1 şəxsin infeksiyaya yoluxmasının profilaktikası üçün müalicəsi lazım olan şəxslərin sayı 5-dir) və ehtimal ki, rezistent bakteriyaların seçilməsi ilə nəticələnəcəkdir. 

Paylaşdı: Nilufər Məmmədova

Həkim mütəxəssis infeksionist

Digər xəstliklər

Ləmblioz

Ləmblioz

Amöbiaz

Amöbiaz

Sitomeqalovirus

Sitomeqalovirus

Rəy bildirin








Həkim mütəxəssis infeksionist

Bilgi almaq istəyirsən?